streetscape – Masterplan Λεμεσού

Α – ΔΕΚΑ ΑΡΧΕΣ

Κάθε έργο οδού αφήνει τον δρόμο πιο σκιερό, πιο ασφαλή και πιο φιλόξενο απ' ό,τι τον βρήκε.

Ο δρόμος είναι δημόσιος χώρος και κλιματική υποδομή.Κάθε διατομή εξυπηρετεί κίνηση, παραμονή, σκιά, νερό και φύση.
Από τις προσόψεις προς τον άξονα.Πρώτα η όδευση, τα δέντρα και το νερό, η κυκλοφορία παίρνει ό,τι απομένει.
Μέτρο είναι το παιδί.Και ο ηλικιωμένος, και ο χρήστης αμαξιδίου.
Η ταχύτητα ρυθμίζεται με τη γεωμετρία.Στενές λωρίδες, μικρές ακτίνες, συχνές διαβάσεις. Όχι μόνο πινακίδες.
Πρώτα η σκιά.Δέντρα, στοές και τέντες, τεχνική σκίαση εκεί που δεν χωράει δέντρο.
Σχεδιασμός για το ώριμο δέντρο.Δέντρο, έδαφος και νερό, ως ένα σύστημα.
Η βροχή είναι πόρος.Συγκράτηση, αποσφράγιση, ασφαλείς διαδρομές υπερχείλισης.
Συνεχή δίκτυα.Το ποδήλατο χωρίζεται ανάλογα με ταχύτητα και φόρτο, η στάση είναι δημόσιος χώρος.
Όλοι μαζί, από την πρώτη μέρα.Κυκλοφορία, τοπίο, νερό, δίκτυα και συντήρηση από την αρχή.
Κάθε έργο ευκαιρία, κάθε έργο μετράται.Κάθε ασφαλτόστρωση γίνεται κλιματική αναβάθμιση, με μέτρηση πριν και μετά.

≥ 3,00 mελεύθερη όδευση πεζών στο κέντρο, στο μέτωπο και στις στάσεις

30 km/hταχύτητα βάσης – 20 km/h στο ιστορικό κέντρο και στις σχολικές οδούς

80–100 mαπόσταση διαβάσεων στο κέντρο και γύρω από σχολεία

36 m³έδαφος για κάθε μεσαίο ή μεγάλο δέντρο

24 ώρεςο κήπος βροχής αδειάζει μέσα σε μία μέρα

≤ 3.000 Kθερμό φως στον δρόμο – ≤ 2.700 K στην κατοικία και στο μέτωπο

Από τον Οδηγό Σχεδιασμού Αστικού Οδικού Χώρου Λεμεσού, έκδοση 1.0 (Σεπτέμβριος 2026). Προτεινόμενες τιμές, προς τοπική επικύρωση.

Β – Η ΠΟΛΗ – ΚΕΦ. 05–06

Μια γραμμική πόλη, ανάμεσα στη θάλασσα και στους λόφους

Η Λεμεσός μεγάλωσε γύρω από ένα κάστρο και ένα λιμάνι, και μέσα σε λίγες δεκαετίες απλώθηκε κατά μήκος του κόλπου. Η κίνηση τρέχει σε ζώνες παράλληλες στην ακτή, οι δρόμοι από τη θάλασσα προς τους λόφους είναι λίγοι και κρίσιμοι. Στο πυκνό κέντρο και στο μέτωπο των πύργων, ο δρόμος είναι ο κύριος δημόσιος χώρος που υπάρχει.

262.157κάτοικοι στην Επαρχία Λεμεσού το 2021, +11,4% από το 2011 – τα προάστια μεγαλώνουν ταχύτερα

90.350οχήματα την ημέρα στον αυτοκινητόδρομο (2024), τον πιο φορτισμένο δρόμο της Κύπρου, περίπου 45.000 στην παραλιακή

9 / 10μετακινήσεις γίνονται με ιδιωτικό αυτοκίνητο

3 / 4χιλιόμετρα οδών του Δήμου Λεμεσού είναι τοπικές οδοί

5,4 – 33 kmπεζόδρομοι και ποδηλατικές υποδομές: μικρά, ασυνεχή δίκτυα

1 / 5στάσεις λεωφορείων με καταγεγραμμένο στέγαστρο

Χάρτης πλήρους–κενού του ιστορικού κέντρου

Χάρτες του Οδηγού Σχεδιασμού Αστικού Οδικού Χώρου Λεμεσού (έκδοση 1.0, Σεπτέμβριος 2026), σε σκούρα απόδοση για τη σελίδα. Δεδομένα © συντελεστές OpenStreetMap (ODbL 1.0). Πλήρη υπομνήματα στον Οδηγό. Κλικ για μεγέθυνση.

Β – ΚΛΙΜΑ – ΚΕΦ. 07–09

Ένα κλίμα δύο εποχών

Ένα μακρύ, θερμό, ξηρό καλοκαίρι και ένας σύντομος, υγρός χειμώνας. Ο δρόμος πρέπει να δίνει σκιά τον Ιούλιο και να κρατά νερό τον Δεκέμβριο – και να σχεδιάζεται για το θερμότερο κλίμα των μέσων του αιώνα, όχι για εκείνο του παρελθόντος.

107ημέρες τον χρόνο με κανονική μέγιστη ≥ 30 °C (11/06–25/09)

41,4 °Cτο 2017, η ετήσια μέγιστη ξεπέρασε τους 38 °C σε 8 από τα 11 έτη 2013–2023

+14,3%μεγαλύτερος κίνδυνος θνησιμότητας στους καύσωνες, ηλικιωμένοι και παιδιά οι πιο ευάλωτοι

1.980kWh/m² ηλιακής ακτινοβολίας τον χρόνο: η σκιά είναι η πρώτη ανάγκη του δρόμου

85%της βροχής (435 mm τον χρόνο) πέφτει από τον Νοέμβριο ως τον Μάρτιο, Ιούνιος–Σεπτέμβριος δίνουν 6,8 mm

13,7%πλήρωση των φραγμάτων τον Φεβρουάριο 2026: η ύδρευση στηρίζεται στην αφαλάτωση, το πράσινο στο ανακυκλωμένο νερό

Χάρτες 06 και 07 του Οδηγού, σε σκούρα απόδοση. Δεδομένα © συντελεστές OpenStreetMap και οι πηγές του Παραρτήματος Π6 του Οδηγού.

Β – ΚΛΙΜΑ – ΜΙΚΡΟΚΛΙΜΑ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ

Η σκιά είναι υποδομή

Μια μέρα του Ιουλίου σε τρεις δρόμους της Λεμεσού, από τις 06:00 ως τις 21:00: ο ήλιος κινείται, η σκιά τον ακολουθεί, η άσφαλτος λάμπει, το αεράκι γυρίζει μέσα στο φαράγγι του δρόμου. Οι άνθρωποι αλλάζουν χρώμα με τη θερμική καταπόνηση που νιώθουν (UTCI) – σήμερα, και με μαζική φύτευση.

8,0 → 1,8 ώρεςπολύ ισχυρής θερμικής καταπόνησης στο πεζοδρόμιο μιας γειτονιάς 14,5 m, με δέντρα και στις δύο πλευρές

−15 … −23 °Cθερμοκρασία ακτινοβολίας (MRT) κάτω από τις κόμες στις 15:00, ο αέρας δροσίζει μόνο 1–1,5 °C

68 → 40 °Cη άσφαλτος στον ήλιο, απέναντι στο φυτεμένο έδαφος κάτω από θόλο δέντρων

ΔΕΝΤΡΑ, ΚΗΠΑΡΙΑ, ΥΛΙΚΑ

Τι δίνει το καθένα

Τέσσερα σενάρια δίπλα δίπλα: σήμερα – μόνο δέντρα – μόνο χυτά διαπερατά υλικά και κηπάρια – όλα μαζί. Τα ψηλά δέντρα αποφασίζουν στο ύψος του πεζού, τα κηπάρια δροσίζουν το έδαφος, τα χυτά υλικά δροσίζουν λίγο τον αέρα και δουλεύουν καλύτερα στη σκιά, όχι πολύ ανοιχτόχρωμα εκεί που δεν υπάρχει σκιά.

ΤΙ ΜΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΝ ΟΙ ΔΙΑΤΟΜΕΣ

Τέσσερις κανόνες για τον δρόμο της ζέστης

Ώρες πολύ ισχυρής θερμικής καταπόνησης (UTCI ≥ 38 °C) σε μια ζεστή μέρα του Ιουλίου, στη ζώνη όπου ο κόσμος περπατά, κάνει ποδήλατο ή μαζεύεται. Ο ίδιος δρόμος, τέσσερις τρόποι να ολοκληρωθεί.

ΔΡΟΜΟΣ – ΖΩΝΗ	ΣΗΜΕΡΑ	ΜΟΝΟ ΔΕΝΤΡΑ	ΥΛΙΚΑ + ΚΗΠΑΡΙΑ	ΟΛΑ ΜΑΖΙ	ΟΔΟΣ Β–Ν: ΣΗΜΕΡΑ → ΜΟΝΟ ΔΕΝΤΡΑ
Γειτονιά 14,5 mπεζοδρόμιο	8,0	1,8	8,5	3,0	6,7 → 1,2
Λεωφόρος 30 m με Τραμποδηλατόδρομος	9,5	7,0	9,2	7,2	7,3 → 5,7
Δρόμος 10 m – συνάθροισηχώρος συνάθροισης	8,5	0	8,0	0	5,7 → 0

Ώρες την ημέρα, μέσος όρος της ζώνης στο 1,1 m, οδός Α–Δ εκτός αν σημειώνεται. Ενδεικτική μοντελοποίηση 2D.

Πρώτα ο θόλος των δέντρων

Η σκιά των ψηλών δέντρων αποφασίζει στο ύψος του πεζού: η θερμοκρασία ακτινοβολίας πέφτει 15–23 °C και η θερμική αίσθηση (UTCI) 4–7 °C. Τίποτε άλλο δεν πλησιάζει.

Κηπάρια στη θέση ασφάλτου και στάθμευσης

Το φυτεμένο έδαφος μένει γύρω στους 40 °C εκεί που η άσφαλτος στον ήλιο φτάνει τους 68 °C: λιγότερη θερμότητα πάνω στον πεζό, λιγότερη θερμότητα αποθηκευμένη για τη νύχτα.

Χυτά υλικά στη σκιά, μεσαίοι τόνοι στον ήλιο

Οι διαπερατές χυτές επιφάνειες δροσίζουν λίγο τον αέρα (0,5–0,9 °C) και δουλεύουν καλύτερα κάτω από τον θόλο. Οι πολύ ανοιχτόχρωμες στον ήλιο αντανακλούν τον ήλιο πάνω στον πεζό.

Ο ποδηλατόδρομος θέλει δική του σκιά

Σε μια λεωφόρο 30 m τα δέντρα των πεζοδρομίων δεν φτάνουν στον ποδηλατόδρομο: μένει με 7 ώρες πολύ ισχυρής καταπόνησης. Δέντρα και στις δύο πλευρές του κόβουν περίπου μία ώρα (7,0 → 6,2).

ΔΙΑΤΟΜΕΣ – 15:00 ΚΑΙ ΟΛΗ Η ΜΕΡΑ

Μέσα στο φαράγγι του δρόμου

Σήμερα και με μαζική φύτευση, δίπλα δίπλα: πού πέφτει ο ήλιος, πόσο ζεσταίνεται κάθε επιφάνεια, πώς γυρίζει ο αέρας ανάμεσα στις προσόψεις, και η θερμική αίσθηση κατά μήκος του δρόμου από τις 06:00 ως τις 21:00.

Κλικ για μεγέθυνση. Ίδια υλικά επίστρωσης στα δύο μισά κάθε εικόνας: η διαφορά είναι τα δέντρα και το διαπερατό έδαφος.

3D – ΛΕΩΦΟΡΟΣ ΜΑΚΑΡΙΟΥ – 21 ΙΟΥΛΙΟΥ

Μια μέρα, δύο λεωφόροι

Όλο το τετράγωνο γύρω από τη Μακαρίου σε τρεις διαστάσεις, ώρα με την ώρα από τις 07:00 ως τις 19:00: ο ήλιος, η απόγεια αύρα του πρωινού και η θαλάσσια του απογεύματος, η θερμότητα κάθε πρόσοψης και κάθε πεζοδρομίου. Αριστερά η λεωφόρος σήμερα, δεξιά με ψηλά δέντρα, κηπάρια και χυτά, απορροφητικά υλικά. Το χρώμα στο έδαφος είναι η θερμική καταπόνηση του πεζού.

8,5 → 0 ώρεςμε πολύ ισχυρή θερμική καταπόνηση (UTCI ≥ 38 °C) στα πεζοδρόμια της Μακαρίου, σήμερα και με το πράσινο

−4,1 °Cμέση ανακούφιση του πεζού από τις 07:00 ως τις 19:00, −5,5 °C στις 15:00, την πιο ζεστή ώρα

79% → 18%του πεζοδρομίου στον ήλιο το μεσημέρι

Ενδεικτική προσομοίωση 3D μεγάλων δινών (uDALES) της ομάδας του Masterplan: 384 × 384 m γύρω από τη Μακαρίου, κάναβος 4 × 4 × 2 m, 322 κτίρια, 78 δέντρα με διαπνοή, ενεργειακό ισοζύγιο επιφανειών, 7 ώρες × 2 σενάρια. MRT και UTCI στο 1,1 m με ανίχνευση ακτίνων. Οι συγκρίσεις ανάμεσα στα σενάρια είναι σταθερές, οι απόλυτες τιμές είναι ενδεικτικές.

ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ – ΣΥΡΕ ΤΗΝ ΩΡΑ →

Ενδεικτική μοντελοποίηση 2D της ομάδας του Masterplan (διατομή): ήλιος της 21ης Ιουλίου, 26,5–35 °C, θαλάσσια αύρα ΝΝΔ, ενεργειακό ισοζύγιο επιφανειών, ροή αέρα με κόμες δέντρων, MRT και UTCI στο 1,1 m. Η Λεωφόρος Μακαρίου υπολογίστηκε και σε 3D, πιο πάνω.

Β – ΚΛΙΜΑ – ΕΝΕΡΓΕΙΑ, ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ, CO₂

Η πόλη που καταναλώνει, πετά και εκπνέει

Η ζέστη του δρόμου είναι μόνο η μία όψη του μεταβολισμού της πόλης. Μέσα στη μέρα η ενέργεια ακολουθεί τον κόσμο – στο κέντρο το πρωί, πίσω στις γειτονιές το βράδυ, τα απορρίμματα μαζεύονται εκεί που ο κόσμος ζει, τρώει και μένει, και μαζί με την κυκλοφορία φτιάχνουν το CO₂ που εκπνέει η πόλη. Η σκιά, το πράσινο και λιγότερες διαδρομές με αυτοκίνητο δουλεύουν και στα τρία μαζί.

≈ 970 GWhενέργεια στα κτίρια τον χρόνο, το ένα δέκατο των κελιών 150 m της πόλης καταναλώνει τη μισή

≈ 355 t / ημέρααπορρίμματα σε μια μέρα του Οκτωβρίου, περίπου 124 χιλ. τόνοι τον χρόνο, τα περισσότερα καταλήγουν ακόμη σε ταφή

≈ 0,8 Mt CO₂τον χρόνο από μεταφορές, ενέργεια κτιρίων και απορρίμματα – περίπου 4 τόνοι ανά κάτοικο

ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ – ΚΑΡΤΕΛΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΑ →

Εκτιμήσεις της ομάδας του Masterplan από τον συνθετικό πληθυσμό και τις χρήσεις γης: ενέργεια ανά κάτοικο, θέση εργασίας και ξενοδοχειακή κλίνη με προφίλ παρουσίας μέσα στη μέρα (χωρίς την αιχμή ψύξης του καλοκαιριού), απορρίμματα ανά κάτοικο, θέση εργασίας, σημείο εστίασης και επισκέπτη (Eurostat 2024), CO₂ με τους συντελεστές εκπομπών του ηλεκτρισμού, των καυσίμων, της κυκλοφορίας και της ταφής. Προς βαθμονόμηση με στοιχεία της ΑΗΚ και των Δήμων.

Β – ΚΛΙΜΑ – ΘΟΡΥΒΟΣ, ΑΕΡΑΣ, ΦΩΣ

Θόρυβος, αέρας και φως στον δρόμο

Τα ίδια μέτρα που δροσίζουν τον δρόμο αλλάζουν και ό,τι ακούγεται, ό,τι αναπνέεται και ό,τι φαίνεται όταν νυχτώνει. Στη Μακαρίου, ώρα με την ώρα: η αντιθορυβική άσφαλτος και ο ηλεκτρικός στόλος ρίχνουν τον θόρυβο, οι πυκνές κόμες που κλείνουν πάνω από τον δρόμο εγκλωβίζουν τα καυσαέρια στο ύψος του πεζού, γι’ αυτό τα δέντρα σχεδιάζονται και για τον αέρα – κόμες ψηλά και αραιές, φυτοφράχτης στο κράσπεδο, λιγότερη κίνηση, κι όταν φυτεύονται δέντρα, ξανασχεδιάζεται το φως, χαμηλά και κάτω από τις κόμες.

68,9 → 65,4 dBLden στα πεζοδρόμια της Μακαρίου με όλα τα μέτρα – σαν να έπεφτε η κυκλοφορία στο μισό

×2 → −31%NO₂ της κυκλοφορίας στο πεζοδρόμιο: διπλάσιο κάτω από πυκνές κόμες, με δέντρα φιλικά στον αέρα και όλα τα μέτρα, καθαρότερο από σήμερα

3,5 → 15,6 lxφως πεζοδρομίου με δέντρα: σημερινοί ψηλοί ιστοί έναντι φαναριών κάτω από τις κόμες – ίδια ισχύς, ένα τρίτο λιγότερη ενέργεια με ρύθμιση

144 → 109 χιλ.κάτοικοι πάνω από 55 dB Lden στην πόλη, έντονα ενοχλημένοι 30,4 → 25,2 χιλ. (ΠΟΥ)

ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ – ΩΡΑ ΜΕ ΤΗΝ ΩΡΑ, Η ΠΟΛΗ ΚΑΙ ΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΕ / ΟΗΕ →

Ενδεικτική μοντελοποίηση της ομάδας του Masterplan: θόρυβος CNOSSOS-EU με ανίχνευση ακτίνων (2 m), διασπορά LES με uDALES (4 m, ώρες θαλάσσιας αύρας), φωτισμός με σκίαση από κτίρια και κόμες, εκπομπές τύπου COPERT, υγεία με τις καμπύλες του ΠΟΥ (2018). Κυκλοφορία από το μοντέλο 2026 v2 και τις ταχύτητες HERE. Για σύγκριση σεναρίων, όχι στρατηγικός χάρτης θορύβου.

Β – ΠΡΑΣΙΝΟ – ΓΑΛΑΖΙΟ – ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ – ΚΕΦ. 10

Τα δίκτυα υπάρχουν. Λείπει η συνέχεια.

Τα πάρκα, τα ρέματα, η ακτή και τα μνημεία της Λεμεσού υπάρχουν ήδη. Ανάμεσά τους βρίσκονται δρόμοι – και οι δρόμοι είναι ο μόνος χώρος που μπορεί να τα δέσει. Πέντε χάρτες, ο ένας πάνω στον άλλο: από ό,τι υπάρχει σε ό,τι προτείνει ο Οδηγός.

~134 haδημόσιο πράσινο στον Δήμο Λεμεσού, περίπου το 3,2% της έκτασής του (OSM)

1 / 10κάτοικοι έχει χώρο πρασίνου ≥ 0,5 ha σε 300 m – ο κανόνας 3–30–300

5,5 kmτο Γραμμικό Πάρκο του Γαρύλλη, από το Παλιό Λιμάνι ως την Κάτω Πολεμιδιά: η πράσινη ραχοκοκαλιά προς την ενδοχώρα

Χάρτες 08–12 του Οδηγού, σε σκούρα απόδοση. Ο Χάρτης 12 είναι εννοιολογικός: δεν είναι εγκεκριμένες χαράξεις και οι διάδρομοι της δημοτικής μελέτης «Πράσινες Διαδρομές» δεν απεικονίζονται. Δεδομένα © συντελεστές OpenStreetMap (ODbL 1.0).

Ε – ΑΠΟ ΠΡΟΣΟΨΗ ΣΕ ΠΡΟΣΟΨΗ – ΚΕΦ. 25

Κάθε δρόμος έχει δεδομένο πλάτος, και περισσότερες χρήσεις απ' όσες χωρούν

Σήμερα ο δρόμος σχεδιάζεται από τον άξονα προς τα έξω: πρώτα λωρίδες και στάθμευση, και ό,τι μείνει γίνεται πεζοδρόμιο. Ο Οδηγός αντιστρέφει τη σειρά: από τις προσόψεις προς τον άξονα – πρώτα οι άνθρωποι και η σκιά, μετά τα δέντρα, το ποδήλατο και η συγκοινωνία, και το αυτοκίνητο παίρνει ό,τι απομένει, εντός ορίων ασφάλειας. Διαλέξτε πλάτος και ρόλο, και συγκρίνετε.

ΠΛΑΤΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΠΡΟΣΟΨΕΩΝ

14,5 m

ΤΥΠΙΚΟΙ ΔΡΟΜΟΙ

ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΔΟΥ ΣΤΑ ΔΙΚΤΥΑ

Απλοποίηση του Κεφαλαίου 25 και των βασικών τιμών των Κεφαλαίων 15, 16, 26, 28 και 30 του Οδηγού: ζώνη όδευσης 1,80 m ελάχιστο, 2,40 m σε γειτονιές, 3,00 m στο κέντρο, δέντρα 1,50–2,50 m, μονόδρομος ποδηλατόδρομος 2,50 m με ζώνη προστασίας 0,75 m, λεωφορειολωρίδα 3,50 m, λωρίδες 3,00 m (2,75 m στα 30 km/h), στάθμευση 2,00 m, πρόσβαση έκτακτης ανάγκης 3,50 m. Το πλάτος του Τραμ (≈ 6,60 m για δύο γραμμές, όπως στην Εικόνα Ε2.1 του Οδηγού) είναι ενδεικτικό, μέχρι τη μελέτη Τραμ. Προτεινόμενες τιμές, προς τοπική επικύρωση, σκαρίφημα, όχι μελέτη.

ΣΤ – ΤΥΠΟΙ ΟΔΩΝ – ΚΕΦ. 36

Εννέα τύποι, πέντε επικαλύψεις

Κάθε δρόμος της πόλης ανήκει σε έναν τύπο, ανάλογα με τον ρόλο του στην κίνηση, τον ρόλο του ως τόπος και το περιβάλλον του. Οι επικαλύψεις προσθέτουν απαιτήσεις όπου ο δρόμος έχει ειδικό ρόλο. Ακολουθεί ο εξερευνητής, με τομές, κατόψεις και τιμές για κάθε τύπο.

ΒΑΣΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ

Τ1Οδός ιστορικού κέντρου
Τ2Εμπορική οδός
Τ3Κύρια αστική οδός – λεωφόρος
Τ4Οδός γειτονιάς
Τ5Οικιστική οδός
Τ6Παράκτια οδός
Τ7Πεζόδρομος
Τ8Οδός κοινής χρήσης – χαμηλών ταχυτήτων
Τ9Οδός περιοχών απασχόλησης και λιμένα

ΕΠΙΚΑΛΥΨΕΙΣ

Ε1Οδός δημόσιας συγκοινωνίας
Ε2Διάδρομος Τραμ
Ε3Σχολική οδός
Ε4Γαλάζιος–πράσινος διάδρομος
Ε5Οδός σύνδεσης δημόσιων και πολιτιστικών χώρων

ΣΤ – ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ – Τ1–Ε5

Δεκατέσσερις τρόποι να είσαι δρόμος στη Λεμεσό

Για κάθε τύπο: σε τι χρησιμεύει, πώς είναι σε τομή και σε κάτοψη, οι βασικές του διαστάσεις, και τι υποχωρεί πρώτο όταν ο χώρος δεν φτάνει. Ανοίξτε κάθε τύπο στο εργαλείο τομής και παίξτε με το πλάτος.

Από το Μέρος ΣΤ του Οδηγού Σχεδιασμού Αστικού Οδικού Χώρου Λεμεσού, έκδοση 1.0 (Σεπτέμβριος 2026): συνοπτικά κείμενα, σχέδια σε σκούρα απόδοση. Προτεινόμενες τιμές, προς τοπική επικύρωση.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

Οδηγός Σχεδιασμού Αστικού Οδικού Χώρου Λεμεσού – έκδοση 1.0

Σεπτέμβριος 2026. Προτεινόμενο πλαίσιο σχεδιασμού, προς τοπική επικύρωση. Το πλήρες κείμενο θα δημοσιευθεί εδώ μόλις εγκριθεί για διάθεση.

PDF – ΣΥΝΤΟΜΑ

01

Η συμφόρηση είναι το αποτέλεσμα

Όλοι βλέπουν την κυκλοφορία ως το πρόβλημα.

Το λέει και η έρευνα 2026: 97%.

Όμως η κυκλοφορία είναι αυτό που παράγει η μορφή της πόλης. Ο στόχος είναι οι αιτίες.

οργάνωση της πόλης μορφή της πόλης τρόπος ζωής ατομικότητα έλλειψη πολιτειότητας

Λεμεσός από ψηλά — ΛΕΜΕΣΟΣ – ΜΟΝΟΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΟΛΗ, ΟΛΕΣ ΟΙ ΡΟΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ

ΑΝ ΔΕΝ ΓΙΝΕΙ ΤΙΠΟΤΑ – ΠΡΩΙΝΗ ΑΙΧΜΗ, 2017 ΕΩΣ 2050

κεντρικό σενάριοραγδαίο σενάριο

33% → 52%επιπλέον χρόνος αιχμής, 2017 → σήμερα

38 → 17km/h το 2050, ραγδαίο σενάριο

×12,7χαμένες οχηματοώρες ανά ώρα αιχμής, 2050 ραγδαίο

Η ώρα αιχμής, χρόνο με τον χρόνο, χωρίς παρεμβάσεις. Οι κόκκινοι δρόμοι είναι πάνω από τη χωρητικότητά τους.2017–2050

Αύξηση χρόνου μετακίνησης ανά Ταχυδρομικό Τομέα — Ποιος χάνει: αύξηση του χρόνου μετακίνησης ανά Ταχυδρομικό Τομέα.

02

Η φωνή της πόλης

Έρευνα κινητικότητας 2026: 500 κάτοικοι της ευρύτερης Λεμεσού, για το πώς κινούνται, τι τους ενοχλεί και ποια πόλη θέλουν. Όχι δημοσκόπηση: η ίδια έρευνα τροφοδοτεί τα μοντέλα του Masterplan.

97%λένε ότι η κυκλοφορία είναι σοβαρό πρόβλημα – 84% πολύ σοβαρό

92%δυσκολεύονται να βγάλουν τη μέρα χωρίς αυτοκίνητο

91%θα οδηγούσαν λιγότερο αν υπήρχαν καλές εναλλακτικές

86%υποστηρίζουν Τραμ στη Λεμεσό

ΠΩΣ ΚΙΝΕΙΤΑΙ Η ΠΟΛΗ – ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΝ ΕΒΔΟΜΑΔΑ

68%οδηγός16%συνεπιβάτης13%πεζή

Ποδήλατο 1,6%, λεωφορείο 0,8%. Περίπου 31 μετακινήσεις την εβδομάδα ανά άτομο. Το 86% των νοικοκυριών έχει δύο ή περισσότερα αυτοκίνητα, το 79% έχει στάση λεωφορείου σε 400 m – και μόνο το 9% είναι ικανοποιημένο από τα ΜΜΜ. Ένας στους τρεις φεύγει για δουλειά πριν τις 07:00.

ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ – ΣΥΜΦΩΝΩ ΚΑΙ ΔΙΑΦΩΝΩ

κατάουδέτερουπέρ

Λιγότερα αυτοκίνητα στα κέντρα των πόλεων

11%73%

Μια πόλη με λιγότερα αυτοκίνητα είναι πιο ζωντανή

4%90%

Επέκταση των πεζοδρόμων

11%75%

Τραμ μέσα στη Λεμεσό

5%86%

Περισσότερα τέλη στάθμευσης

71%12%

Λιγότερες θέσεις στάθμευσης στο κέντρο

71%13%

Ο κόσμος θέλει λιγότερα αυτοκίνητα και Τραμ, αλλά όχι να πληρώνει περισσότερο ή να χάνει στάθμευση. Η σειρά μετράει: πρώτα οι εναλλακτικές, μετά η πολιτική στάθμευσης – και ορατά δεμένες μεταξύ τους.

ΤΙ ΘΑ ΜΕ ΕΚΑΝΕ ΝΑ ΑΦΗΣΩ ΤΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟ

Πιο γρήγορα και αξιόπιστα ΜΜΜ90%

ΜΜΜ που φτάνουν εκεί που πάω91%

Κόμβοι κινητικότητας72%

Περισσότεροι πεζόδρομοι68%

Ασφαλείς ποδηλατόδρομοι49%

Ακριβότερη στάθμευση30%

Πρόθυμοι ή πολύ πρόθυμοι.

Η ΛΕΜΕΣΟΣ ΠΟΥ ΘΕΛΩ

Δέντρα, σκιά, πάρκα, δημόσιοι χώροι53%

Καθαρός αέρας, λιγότερος θόρυβος40%

Λιγότερα αυτοκίνητα, περισσότερος χώρος για ανθρώπους40%

Συνδεδεμένη: Τραμ, λεωφορείο, πόδια, ποδήλατο36%

Προσβάσιμη σε όλους30%

Ζωντανοί δρόμοι, μαγαζιά, πολιτισμός26%

Μελλοντική ταυτότητα, ως τρεις επιλογές.

ΤΙ ΝΑ ΑΠΟΦΥΓΟΥΜΕ

Να ξεχαστούν οι ηλικιωμένοι και τα ΑμεΑ37%

Μόνο το κέντρο, όχι οι γειτονιές36%

Ακριβότερη μετακίνηση για χαμηλά εισοδήματα29%

Έργα χωρίς σαφή ενημέρωση29%

Λιγότερη στάθμευση χωρίς καλύτερα ΜΜΜ27%

Ως τρεις επιλογές.

Έρευνα κινητικότητας 2026, Ν = 500 ενήλικες της περιοχής μελέτης. Μερίδια χωρίς στάθμιση. Το δείγμα είναι κυρίως νοικοκυριά με αυτοκίνητο και Κύπριοι, οι αλλοδαποί κάτοικοι υποεκπροσωπούνται.

03

Επανασχεδιασμός της πόλης για τις επόμενες γενιές

Ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο σχεδιασμού για βιώσιμη κινητικότητα, χωρική και αστική αναγέννηση, για τους Δήμους Λεμεσού, Αμαθούντας και Πολεμιδιών.

ΒΑΣΙΚΗ ΙΔΕΑ

Αισθητική

Τα στυλ αλλάζουν, οι λεπτομέρειες έρχονται και φεύγουν, αλλά οι απαιτήσεις της αισθητικής κρίσης μένουν.

ΒΑΣΙΚΗ ΙΔΕΑ

Συμμετοχικός σχεδιασμός

Η πόλη διαμορφώνεται μέσα από την κοινότητα. Οι άνθρωποι είναι η καρδιά κάθε σχεδιασμού.

ΒΑΣΙΚΗ ΙΔΕΑ

Βελτιστοποίηση

Αναζήτηση της πιο αποδοτικής και βιώσιμης χωρικής διάταξης και λειτουργικού σχεδιασμού.

ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΤΡΙΚ. ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΧΕΔΙΟ

Μέτρα πολεοδομικής οργάνωσης: Τοπικά Σχέδια, Σχέδια Περιοχής, παρεκκλίσεις
Κυκλοφοριακή οργάνωση: μονοδρομήσεις, τοπικές ρυθμίσεις, νέα μορφή των δρόμων
Σχεδιασμός προσβάσεων: πεζοδρομήσεις, πράσινες διαδρομές
Ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών: λεωφορεία, και Τραμ
Πολιτική στάθμευσης
Από τη μονοκεντρική σε μια ισόρροπη, πολυκεντρική πόλη
Ανάδειξη του χαρακτήρα: τουρισμός, πολιτισμός, εμπόριο, γειτονιά
Καλύτερη επικοινωνία πόλης και πολιτών

ΜΕ ΜΙΑ ΛΕΞΗ

Αλλαγή του ΣΤΥΛ της πόλης

Η Λεμεσός ως ευρωπαϊκή πρόταση για τη φρέσκια, ανοιχτή μεσογειακή πόλη που ακμάζει.

ΟΚΤΩ ΜΕΤΡΑ – ΣΗΜΕΡΑ, ΚΙ ΑΝ, ΚΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ – ΑΠΟ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΤΟΥ MASTERPLANπατήστε ένα μέτρο για να πάτε εκεί

ΤΟΠΟΙ ΠΟΥ ΑΛΛΑΖΟΥΝ

Τρεις τόποι όπου το σχέδιο είναι ήδη στο χαρτί

Οι μικροδιευθετήσεις δεν αρκούν, η πόλη χρειάζεται τομές. Τρεις από αυτές, όπως τις σχεδιάζει η ομάδα: ανατολικά του κέντρου, ένας δεύτερος πόλος γύρω από το Παλιό Νοσοκομείο, και το μέτωπο στο Καρνάγιο. Αναλύσεις, προτάσεις, πριν και μετά.

ΟΔΟΙ – ΣΕΝΑΡΙΑ

Εννέα δρόμοι, πολλά μέλλοντα

Ο ίδιος δρόμος, σήμερα και σε πιθανά μέλλοντα – μέρα και νύχτα. Διαλέξτε δρόμο και σενάριο, όπου το κάδρο είναι ίδιο, σύρετε τη γραμμή για σύγκριση με το σήμερα.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ – AI

Απεικονίσεις με τεχνητή νοημοσύνη από την ομάδα του Masterplan, πάνω σε φωτογραφίες των σημερινών δρόμων. Δείχνουν πιθανές κατευθύνσεις, όχι μελέτες.

04

Μια ματιά – πριν και μετά

Πέντε δρόμοι της Λεμεσού σήμερα, και ένα πιθανό σενάριο αλλαγής. Σύρετε τη γραμμή.

01 / 05

ΣΗΜΕΡΑ ΠΙΘΑΝΟ ΣΕΝΑΡΙΟ

Ενδεικτικές απεικονίσεις από την παρουσίαση του Masterplan (Μάρτιος 2026). Δεν είναι τελικοί σχεδιασμοί.

05

Η πόλη σε κίνηση

Η σημερινή Λεμεσός όπως τη δείχνουν τα μοντέλα και τα δεδομένα του Masterplan: ποιος ζει πού, πού πηγαίνει ο κόσμος μέσα στη μέρα, πώς φορτώνουν το δίκτυο και τα λεωφορεία, πού σταθμεύουν τα αυτοκίνητα, πόση ενέργεια και πόσα απορρίμματα παράγει μια μέρα.

06

Διερεύνηση Τραμ

Είκοσι χαράξεις, εννέα τελικές εκδοχές, τέσσερις ανεξάρτητοι τρόποι μέτρησης των επιβατών – και η ερώτηση που μετράει: τι αλλάζει όταν το Τραμ έρχεται μαζί με στάθμευση, εισιτήριο, χώρο στους δρόμους και χρήσεις γης. Επίπεδο προμελέτης σκοπιμότητας.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ – ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 12/10/2026 ΣΕ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΒΑΣΗ (ΧΩΡΙΣ ΤΑ ΠΑΚΕΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ, ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΗ ΥΠΟΘΕΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ). ΟΙ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ ΤΙΜΕΣ – ΕΠΙΒΑΤΕΣ, ΧΑΡΑΞΕΙΣ, ΚΟΣΤΟΣ–ΟΦΕΛΟΣ – ΣΤΟΝ ΑΝΑΣΧΕΔΙΑΣΜΟ 2050 →

1

Είκοσι χαράξεις

Κάθε χάραξη της ομάδας, μαζί με την K1 (Μακαρίου–Γλάδστωνος–Ρούσβελτ), φορτώθηκε με τέσσερις τρόπους: σημερινές μετακινήσεις με κάρτα ΕΜΕΛ, επιλογή μέσου της έρευνας 2026, πλήρες μοντέλο 2050 και μελέτη χρήσεων γης (LUTI). Η K1 φέρνει τους περισσότερους νέους επιβάτες, η παραλιακή είναι η μόνη με ισχυρή ζήτηση ήδη σήμερα (γραμμή 30).

2

Εννέα εκδοχές, ένας κανόνας

Όλες σε αποκλειστικό διάδρομο, στάσεις ανά 500 m, συρμός κάθε 6′, το ίδιο μοντέλο για όλες. Στη σύγκριση της 12/10 η Ο.2, στον διάδρομο της K1, βγήκε πρώτη: 12.200 επιβάτες την ημέρα το 2050, υπεραξία €1,5 δισ. σε 800 m, λόγος οφέλους–κόστους 1,15 με κεντρική αναγέννηση. Η παραλιακή μένει στο 0,36: παίρνει λωρίδα από τον παραλιακό δρόμο και φέρνει λίγους νέους επιβάτες.

	Ο.2	K_Anex_1	T-K	Παραλ.
μήκος	10,9 km	12,2 km	10,7 km	13,4 km
επιβάτες / ημέρα, 2050	12.200	9.000	10.800	5.400
υπεραξία σε 800 m	€1,47 δισ.	€1,40 δισ.	€1,47 δισ.	€1,04 δισ.
κατασκευή με €30 εκ./km	€327 εκ.	€365 εκ.	€320 εκ.	€403 εκ.
όφελος–κόστος, κεντρική αναγέννηση	1,15	1,06	1,01	0,36

Τι σημαίνουν οι τιμές

Λόγος οφέλους–κόστους: παρούσα αξία οφελών προς παρούσα αξία κόστους, για 3 χρόνια κατασκευής και 30 λειτουργίας, με προεξόφληση 4%. Πάνω από 1, η κοινωνία κερδίζει περισσότερα από όσα ξοδεύει.
Μόνο με τον χρόνο μετακίνησης καμία γραμμή δεν αποσβένεται: το Τραμ παίρνει σκόπιμα λωρίδα από τα αυτοκίνητα. Το όφελος έρχεται από την αναγέννηση γύρω από τις στάσεις – κεντρική παραδοχή το 50% της υπεραξίας, σε 10 χρόνια.
Υπεραξία: προσβασιμότητα στο μοντέλο χρήσεων γης και εγγύτητα σε στάση (Debrezion κ.ά. 2007: περίπου +4% σε 400 m, μηδέν στα 800 m), σε κυψέλες 200 m.
Διόρθωση 12/10: τα νούμερα του Σεπτεμβρίου (K1 0,62 / 1,90, +€17 εκ. τον χρόνο) προέρχονταν από προηγούμενη έκδοση του μοντέλου με άλλον κανόνα για τη λωρίδα του Τραμ. Τώρα όλες οι γραμμές έχουν τον ίδιο κανόνα.

3

Με τις σωστές πολιτικές, το Τραμ αποδίδει

108 συνδυασμοί: εισιτήριο €0, €1 ή €1,5 × στάθμευση στο κέντρο €0, €5 ή €10 την ημέρα × 0–20% λιγότεροι δρόμοι στο κέντρο και δίπλα στη γραμμή. Το δωρεάν εισιτήριο φέρνει 18.200 επιβάτες την ημέρα (+33%). Τα €5 την ημέρα για στάθμευση είναι το καλύτερο σημείο, τα €10 βγάζουν περισσότερα αυτοκίνητα, αλλά κοστίζουν σε όσους αλλάζουν συνήθειες περισσότερο από τη συμφόρηση που γλιτώνουν. Το 5% των δρόμων αποδίδει, το 10–20% μόνο με πραγματικό σχέδιο δημόσιου χώρου. Στο ίδιο επίπεδο πολιτικής, η Ο.2 δίνει λόγο οφέλους–κόστους 1,27 κατά μέσο όρο (0,91–1,66). Χωρίς Τραμ, τα ίδια μέτρα βγαίνουν αρνητικά.

Η στάθμευση χρεώνεται ανά επίσκεψη, μισή στην άφιξη και μισή στην αναχώρηση, οι κάτοικοι που γυρίζουν σπίτι δεν πληρώνουν. Το CO₂ στο γράφημα με τον σημερινό στόλο.

4

Η πόλη πρέπει να έρθει στο Τραμ

Μόνες τους οι πολιτικές μεταφορών μετακινούν μερικές εκατοντάδες κατοίκους. Τα υπόλοιπα τα κάνει ο σχεδιασμός: αν το μισό της ανάπτυξης εκτός διαδρόμου κατευθυνθεί στα 600 m από την Ο.2 και στο κέντρο (TOD 50%), έρχονται 8.700 κάτοικοι, 20.200 επιβάτες την ημέρα και −1% οχηματοώρες, με όλη (TOD 100%) 22.100 επιβάτες και −1,7%. Υποκέντρα πάνω στη γραμμή φέρνουν +2.800 επιβάτες, υποκέντρα μακριά της αυξάνουν το αυτοκίνητο. Ο πόλος της Αμαθούντας χωρίς Τραμ ανεβάζει τις οχηματοώρες κατά 2,1%.

Και η ομορφιά μόνη της; Αν ο πεζοδρομημένος πυρήνας και οι ήρεμοι δρόμοι πάρουν την αξία τους στην επιλογή κατοικίας (+4–8% στην παλιά πόλη, από τη βιβλιογραφία), έρχονται 200 έως 950 κάτοικοι περισσότεροι στο κέντρο ως το 2050. Αλλάζει περισσότερο το ποιος θέλει να μείνει εκεί παρά το πόσοι χωρούν: η επιστροφή θέλει και σπίτια – το TOD φέρνει 3.750.

Κάτοικοι 2050 με πολιτικές γης — Πού μένουν

5

Αν το αυτοκίνητο ακριβύνει

Η ΕΕ κινείται προς τιμή άνθρακα στα καύσιμα (ETS2 από το 2028), αυτοκίνητα μηδενικών εκπομπών από το 2035 και −90% εκπομπές ως το 2040. Δοκιμάστηκαν χρέωση χρήσης €0,25 έως €0,60 ανά km και 95% έως 70% νοικοκυριά με αυτοκίνητο: οι οχηματοώρες πέφτουν από 6,8% έως 33,6%. Τα λιγότερα αυτοκίνητα μετρούν περίπου 3,5 φορές περισσότερο από την τιμή ανά km. Με το Τραμ, τα νοικοκυριά χωρίς αυτοκίνητο εξακολουθούν να κινούνται: 31.000 έως 75.000 επιβάτες την ημέρα – η χωρητικότητα της γραμμής γίνεται το επόμενο ερώτημα.

Τα επίπεδα ιδιοκτησίας αυτοκινήτου είναι υποθέσεις σεναρίου, όχι προβλέψεις. Το CO₂ με κυρίως ηλεκτρικό στόλο το 2050 (0,05 kg/vkm).

→

Η Ο.2 σε βάθος

10,9 km23 στάσεις, συρμός κάθε 6′

€327 εκ.κατασκευή με €30 εκ./km

12.200επιβάτες / ημέρα 2050, μόνο Τραμ

22.400με δωρεάν εισιτήριο, στάθμευση €5 και TOD

€1,5 δισ.υπεραξία ακινήτων σε 800 m

1,15 / 1,27όφελος–κόστος: μόνο Τραμ / με το πακέτο πολιτικών

Με συγχρηματοδότηση ΕΕ 70% και ανάκτηση 20% της υπεραξίας, το ετήσιο κόστος για την Κύπρο είναι περίπου €5 εκ. Ο διαδραστικός χάρτης δείχνει ακόμη την πρώτη σύγκριση (K1 – P1).

ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ ΣΤΟΝ ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΧΑΡΤΗ ↗

Εναλλακτικές γραμμές Τραμ — 19 χαράξεις, 4 μέθοδοι

Υπεραξία κατά μήκος του Τραμ — Υπεραξία κατά μήκος της γραμμής

Αξίες γύρω από τον διάδρομο K1 — Αξίες στον διάδρομο K1

07

Φαντασία

Μπορεί μια πόλη να σχεδιαστεί για την ομορφιά με την ίδια αυστηρότητα που σχεδιάζεται για την κίνηση; Ένα ερευνητικό νήμα του Εργαστηρίου Συγκοινωνιακής Μηχανικής, από την ομιλία «Aesthetics and the City» (Λεμεσός, 21 Σεπτεμβρίου 2026).

Διαδρομή Α

αρτηρία
κόμβος
χώρος στάθμευσης
αρτηρία
κόμβος
χώρος στάθμευσης

14′

Διαδρομή Β

δρόμος
πλατεία
σκιά δέντρων
κατώφλι
περίπατος
η θάλασσα

14′

Ίδιο γενικευμένο κόστος. Άλλη ανθρώπινη εμπειρία. Το κλασικό μοντέλο δεν μπορεί να τις ξεχωρίσει.

ΛΕΜΕΣΟΣ – ΜΙΑ ΣΥΝΘΕΣΗ ΠΑΝΩ ΣΤΟ ΔΙΚΤΥΟ

Λεωφόροι, πεζόδρομοι, πλατείες και δρόμοι που ανοίγουν στον ορίζοντα: το δίκτυο σχεδιασμένο ως έργο τέχνης, όχι μόνο ως χωρητικότητα.

01 – ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

Πόσοι πραγματικοί δρόμοι προς τη θάλασσα;

Όχι χαμηλό κόστος μετακίνησης, αλλά ένας δομημένος χώρος ουσιαστικών επιλογών. Μετριούνται οι πραγματικά διαφορετικές διαδρομές, τα μέσα και οι ώρες που προσφέρει ένα δίκτυο, και πόσο δίκαια μοιράζονται. Η ελευθερία σχεδιάζεται μέσα στη δομή του δικτύου – ή σχεδιάζεται έξω από αυτήν.

02 – ΟΜΟΡΦΙΑ

Διαβάζοντας την ιεραρχία της πόλης

Η ομορφιά ως ιδιότητα της δομής, όχι διακόσμηση που προστίθεται μετά: ιεραρχία, συνοχή ανάμεσα στις κλίμακες, αναγνωσιμότητα, επικάλυψη (Alexander, Salingaros, Lynch). Όπου η ιεραρχία είναι συνεκτική η πόλη διαβάζεται, όπου σπάει, η πόλη κατακερματίζεται.

03 – ΤΟ ΥΨΗΛΟ

Από την πυκνή πόλη στον ορίζοντα

Burke και Kant: ό,τι ξεπερνά την ικανότητα του ανθρώπου να το συλλάβει και, ξεπερνώντας την, τον εξυψώνει. Η ομορφιά είναι τάξη που μπορεί να κρατήσει κανείς, το υψηλό είναι η στιγμή που τον ξεπερνά. Στη Λεμεσό: συμπίεση στους παλιούς δρόμους, ένα κατώφλι, και απελευθέρωση όταν ανοίγει ο ορίζοντας.

Η πόλη ανοίγει προς τη θάλασσα: δρόμοι προς τον ορίζοντα, κατώφλια, το μέτωπο.

Εκπλήξεις σε όλη την πόλη: δημόσια τέχνη, μπαλκόνια θέας, πλατείες, διαδρομές εμπειρίας.

ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ

Πέντε δίκτυα, πέντε συμβιβασμοί

Ίδιος προϋπολογισμός, ίδια ζήτηση, δύο τοπόσημα. Ένας γενετικός αλγόριθμος (NSGA-II) με στοχαστική ισορροπία χρηστών επιλέγει συνδέσεις, λεωφόρους, οπτικούς άξονες και δημόσια τέχνη, και δείχνει πόση ευημερία κοστίζει κάθε μονάδα «υψηλού». Τα ακτινικά δίκτυα δίνουν τους πιο δυνατούς άξονες και τη λιγότερη ελευθερία, τα ορθογωνικά γίνονται υψηλά μόνο όπου σπάει ο κανόνας, τα οργανικά δίνουν την περισσότερη ελευθερία, και το υψηλό τους έρχεται από την τέχνη και την αντίθεση.

ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΟ

Ναι – με την ίδια αυστηρότητα. Όχι με τον ίδιο στόχο.

Τα μαθηματικά εξερευνούν τον χώρο των δικτύων, η κρίση διαλέγει μέσα σε αυτόν. Στην εποχή της υπολογιστικής νοημοσύνης οι εναλλακτικές είναι άφθονες – η κρίση σπανίζει.

08

Εργαστήριο – το τεχνικό παράρτημα

Για τους Δήμους, τις τεχνικές υπηρεσίες και όποιον θέλει τους αριθμούς. Μέθοδοι, σενάρια και ενδιάμεσα αποτελέσματα.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ – ΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ ΤΟΥ ΤΡΑΜ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ Λ1–Λ4 ΕΙΝΑΙ ΤΗΣ 12/10/2026, ΣΕ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΒΑΣΗ. ΟΙ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ ΤΙΜΕΣ ΣΤΟΝ ΑΝΑΣΧΕΔΙΑΣΜΟ 2050 →

ΕΝΔΙΑΜΕΣΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ – ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026

ΣΕΝΑΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΒΟΛΕΣ

LUTI

Κατοικία, εργασία, ενοίκια – βήματα 5 ετών, ηδονικό μοντέλο τιμών (13 χιλ. συναλλαγές)

ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ

Επιλογή προορισμού logit με ελκυστικότητα και logsum

ΜΕΣΟ

Επιλογή μέσου από την Έρευνα Κινητικότητας 2026

ΜΜΜ

Δίκτυο ΕΜΕΛ από GTFS, με το Τραμ

ΑΝΑΘΕΣΗ

Ισορροπία χρηστών με καθυστερήσεις κόμβων – ~190 σηματοδότες, ~1.500 προτεραιότητας, ~100 κυκλικοί

ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Ε1Μεγάλοι μονόδρομοι – ποιο δίκτυο, ποιες φορές;

Ε2Νέα κέντρα – πόσο αποφορτίζει την πόλη ο πόλος της Αμαθούντας; Πόση κρίσιμη μάζα;

Ε3Μοτίβα ανάπτυξης – πού πάνε οι νέοι κάτοικοι ως το 2050, και με τι κόστος;

Ε4Τραμ – ποια χάραξη, με ποια ζήτηση, κόστος και επίδραση στην πόλη;

ΑΡΧΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Πρώτα κλασικοί δείκτες: ευημερία, καθυστερήσεις, ανισορροπίες ανάπτυξης. Αξία χρόνου €10/ώρα.
Κερδισμένοι και χαμένοι ανά ζώνη και Ταχυδρομικό Τομέα, όχι ανά Δήμο.
Σχεδιαστικά τρεξίματα και βελτιστοποίηση σε εργαλεία Python του Εργαστηρίου, τα τελικά σενάρια επαληθεύονται στο Visum.
Βάση: μοντέλο Visum του ΣΒΑΚ, 317 ζώνες (204 στην περιοχή μελέτης). Ορίζοντες 2026, 2035, 2050, κεντρικό και ραγδαίο σενάριο.
Σενάρια από ήπια σε δραστικά, δεμένα με τους στόχους της ΕΕ – η Λεμεσός είναι πόλη της Αποστολής για κλιματική ουδετερότητα ως το 2030 – και με τους στόχους του ΟΗΕ για τις πόλεις (SDG 11).
Χωριστό μοντέλο δραστηριοτήτων (τύπου MATSim) με συνθετικό πληθυσμό, για αναλύσεις της οργάνωσης των δραστηριοτήτων στον χώρο.

Πλήρες μοντέλο 2050, κεντρικό σενάριο, πρωινή αιχμή. Κάθε βήμα προστίθεται στο προηγούμενο. Αναφορά = με τους αποφασισμένους δρόμους.

ΒΗΜΑ	ΟΧΗΜΑΤΟΩΡΕΣ	ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΟΜΒΩΝ	ΙΧ %	ΜΜΜ (ΑΙΧΜΗ)	ΙΧ ΠΡΟΣ ΚΕΝΤΡΟ

Επανάληψη 12/10 με το σημερινό μοντέλο. Η στάθμευση χρεώνεται πλέον ανά επίσκεψη: οι κάτοικοι του κέντρου που γυρίζουν σπίτι δεν πληρώνουν. Το παλιό −64% αυτοκίνητα προς το κέντρο χρέωνε και αυτούς, σωστά είναι −42% (επισκέπτες και εργαζόμενοι −47%), και οι οχηματοώρες −2,3% αντί −4,6%. Το Τραμ ανεβάζει τις οχηματοώρες επειδή παίρνει χωρητικότητα από τον διάδρομό του – σκόπιμη επιλογή. Τα νέα κέντρα ξαλαφρώνουν το σημερινό κέντρο αλλά μεταφέρουν κυκλοφορία ανατολικά.

Αντίστροφη ανάλυση, 2026 (επανάληψη 12/10, χρέωση ανά επίσκεψη): τι χρειάζεται για −30% αυτοκίνητα από και προς το κέντρο. Χρέωση στάθμευσης στο κέντρο κάτω από τη Μακαρίου. Για τους επισκέπτες από έξω η μείωση είναι πολύ μεγαλύτερη: −19% με €5, −35% με €10, −60% με €20.

ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ	ΙΧ

Χρέωση ανά επίσκεψη (οι κάτοικοι που γυρίζουν σπίτι δεν πληρώνουν). Το 2050, μαζί με την ενίσχυση των ΜΜΜ, τα +€10 μειώνουν τις αφίξεις με αυτοκίνητο επισκεπτών και εργαζομένων στο κέντρο κατά περίπου 37%. Η στάθμευση μόνη της δεν φέρνει κατοίκους στο κέντρο.

Οι εννέα εκδοχές του Οκτωβρίου, ίδιο μοντέλο και ίδιος κανόνας για όλες (αποκλειστικός διάδρομος, στάσεις ανά 500 m, κάθε 6′). Επιβάτες σε χιλιάδες την ημέρα, 2050. Όφελος–κόστος: 30 έτη με 4%, €30 εκ./km, κεντρική αναγέννηση (50% της υπεραξίας).

ΓΡΑΜΜΗ	KM	ΕΠΙΒΑΤΕΣ (ΧΙΛ./ΗΜ.)	ΥΠΕΡΑΞΙΑ 800 M	ΟΦΕΛΟΣ–ΚΟΣΤΟΣ
Ο.2	10,9	12,2	€1,47 δισ.	1,15
K_Anex_1	12,2	9,0	€1,40 δισ.	1,06
K_Anex	11,7	8,9	€1,40 δισ.	1,03
K1 (T-K)	10,7	10,8	€1,47 δισ.	1,01
K_Byr	12,0	6,9	€1,19 δισ.	0,97
K_Anex + Υψωνας	22,9	14,5	€1,70 δισ.	0,57
Ο.1α ως Αγ. Τύχωνα	16,1	6,0	€1,07 δισ.	0,39
Παραλιακή Ο.1	13,4	5,4	€1,04 δισ.	0,36
Παραλιακή + Υψωνας	24,9	9,3	€1,38 δισ.	0,35

Σε αυτή τη σύγκριση βγαίνει μπροστά ο διάδρομος της K1, η χάραξη δεν έχει αποφασιστεί. Με δωρεάν εισιτήριο, στάθμευση €5 και 5% λιγότερους δρόμους, ο λόγος οφέλους–κόστους του Τραμ στο ίδιο επίπεδο πολιτικής ανεβαίνει στο 1,27 κατά μέσο όρο (0,91–1,66).

Από ήπια σε δραστικά, κάθε βαθμίδα δεμένη με έναν στόχο της ΕΕ. Πλήρες μοντέλο 2050 με χρήσεις γης, οχηματοώρες έναντι της αναφοράς χωρίς Τραμ και μέτρα. Η Λεμεσός είναι μία από τις 100 πόλεις της Αποστολής της ΕΕ για κλιματικά ουδέτερες πόλεις ως το 2030.

ΒΑΘΜΙΔΑ	ΙΧ €/KM – ΝΟΙΚΟΚ. ΜΕ ΙΧ	ΟΧΗΜΑΤΟΩΡΕΣ	ΙΧ %	ΤΡΑΜ / ΗΜΕΡΑ	ΣΤΟΧΟΣ ΕΕ
Πακέτο: Ο.2, δωρεάν εισιτήριο, €5 στάθμευση, −5% δρόμοι, TOD	0,20 – 100%	−1,3%	90,0	22.400	–
Λ1 ήπιο, ~2030	0,25 – 95%	−6,8%	85,3	30.900	Αποστολή 2030, ETS2 2028
Λ2 μέτριο, ~2035	0,30 – 90%	−12,8%	80,5	39.700	Νέα ΙΧ μηδενικών εκπομπών 2035
Λ3 ισχυρό, ~2040	0,40 – 80%	−24,0%	71,1	57.100	−90% εκπομπές 2040
Λ4 ακραίο (δοκιμή αντοχής)	0,60 – 70%	−33,6%	61,2	75.500	Ουδετερότητα 2050

Η χρέωση ανά km και το μερίδιο νοικοκυριών με αυτοκίνητο είναι υποθέσεις σεναρίου του Masterplan, η ΕΕ θέτει τους στόχους, όχι τις τιμές. Η ελαστικότητα των χιλιομέτρων αυτοκινήτου ως προς το κόστος που προκύπτει (−0,29 έως −0,45) είναι μέσα στη βιβλιογραφία (Goodwin, Dargay & Hanly 2004).

09

Ποιοι

Διεπιστημονικότητα. Πανεπιστήμιο Κύπρου και Πανεπιστήμιο Frederick, με εσωτερικές και εξωτερικές ομάδες ειδικών.

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣΚαθ. Λουκάς ΔημητρίουΠανεπιστήμιο Κύπρου – Υπεύθυνος, Εργαστήριο Συγκοινωνιακής Μηχανικής, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος

ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣΚαθ. Βύρων ΙωάννουΠανεπιστήμιο Frederick – Τμήμα Αρχιτεκτονικής

Συγκοινωνιακή προσομοίωση
Πολεοδομία και αστικός σχεδιασμός – χωρική ανάλυση
Στατιστική και οικονομετρική ανάλυση
Χρηματοοικονομική ανάλυση – διαχείριση χρηματοδότησης
Τεχνολογίες πληροφορικής
Περιβαλλοντική αξιολόγηση
Ειδικοί σε συστήματα Τραμ
Συμπεριφορική οικονομία και αστική κοινωνιολογία
Ειδικοί επικοινωνίας
Πολιτικοί, αρχιτέκτονες, μηχανολόγοι, ηλεκτρολόγοι μηχανικοί

«Διαμορφώνουμε τις πόλεις μας, και έπειτα αυτές διαμορφώνουν εμάς.»

ΚΑΤΑ ΤΟΝ WINSTON CHURCHILL

Παραλιακό μέτωπο – απεικόνιση — ΠΑΡΑΛΙΑΚΟ ΜΕΤΩΠΟ – ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ

streetscapeΟΔΗΓΟΣ ΟΔΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ

Όραμα και πλαίσιο

Κάθε έργο οδού αφήνει τον δρόμο πιο σκιερό, πιο ασφαλή και πιο φιλόξενο απ' ό,τι τον βρήκε.

Λεμεσός – πόλη, τοπίο και κλίμα

Μια γραμμική πόλη, ανάμεσα στη θάλασσα και στους λόφους

Ένα κλίμα δύο εποχών

Η σκιά είναι υποδομή

Τι δίνει το καθένα

Τέσσερις κανόνες για τον δρόμο της ζέστης

Πρώτα ο θόλος των δέντρων

Κηπάρια στη θέση ασφάλτου και στάθμευσης

Χυτά υλικά στη σκιά, μεσαίοι τόνοι στον ήλιο

Ο ποδηλατόδρομος θέλει δική του σκιά

Μέσα στο φαράγγι του δρόμου

Μια μέρα, δύο λεωφόροι

Η πόλη που καταναλώνει, πετά και εκπνέει

Θόρυβος, αέρας και φως στον δρόμο

Τα δίκτυα υπάρχουν. Λείπει η συνέχεια.

Δίκτυα κινητικότητας

Ο δρόμος ως κλιματική και οικολογική υποδομή

Σχεδιασμός του οδικού χώρου

Κάθε δρόμος έχει δεδομένο πλάτος, και περισσότερες χρήσεις απ' όσες χωρούν

Τυπολογίες οδών

Εννέα τύποι, πέντε επικαλύψεις

Δεκατέσσερις τρόποι να είσαι δρόμος στη Λεμεσό

Εφαρμογή

Οδηγός Σχεδιασμού Αστικού Οδικού Χώρου Λεμεσού – έκδοση 1.0

Η συμφόρηση είναι το αποτέλεσμα

Η φωνή της πόλης

Επανασχεδιασμός της πόλης για τις επόμενες γενιές

Αισθητική

Συμμετοχικός σχεδιασμός

Βελτιστοποίηση

Τρεις τόποι όπου το σχέδιο είναι ήδη στο χαρτί

Εννέα δρόμοι, πολλά μέλλοντα

Μια ματιά – πριν και μετά

Η πόλη σε κίνηση

Διερεύνηση Τραμ

Είκοσι χαράξεις

Εννέα εκδοχές, ένας κανόνας

Με τις σωστές πολιτικές, το Τραμ αποδίδει

Η πόλη πρέπει να έρθει στο Τραμ

Αν το αυτοκίνητο ακριβύνει

Η Ο.2 σε βάθος

Φαντασία

Πόσοι πραγματικοί δρόμοι προς τη θάλασσα;

Διαβάζοντας την ιεραρχία της πόλης

Από την πυκνή πόλη στον ορίζοντα

Πέντε δίκτυα, πέντε συμβιβασμοί

Εργαστήριο – το τεχνικό παράρτημα

Ποιοι